تبلیغات
کد تبلیغات
دسته بندي

            94-12-1gh4750 

حدیث امروز: شگفتى‏ هاى خلقت انسان در کلام امام علی (ع)


hadis-mihanfal-com

حضرت علی (علیه السلام) فرمود: تعجب كنيد از اين انسان كه با يك قطعه پى می بيند، با قطعه گوشتى سخن‏ مى‏ گويد و با استخوانى مى‏ شنود، و از حفره اى تنفس مى كنـد.

متن حدیث:

قالَ علی عَلَیْهِ السَّلامُ: اِعْجَبُوا لِهذَا الاِْنْسانِ، یَنْظُرُ بِشَحْم، وَ یَتَكَلَّمُ بِلَحْم، وَ یَسْمَعُ بِعَظْم، وَ یَتَنَفَّسُ مِنْ خَرْم.

پینوشت: نهج البلاغه، کلمات قصار، حکمت ۸

شرح و تفسیر شگفتى‏ هاى خلقت انسان‏

امام علیه السلام در این بخش از سخنان حکمت ‏آمیز خود اشارات لطیفى به عظمت آفرینش انسان و تدبیر عظیم خالق بشر مى‏ کند و مخصوصاً بر این معنا تکیه دارد که یکى از ویژگى‏ هاى خلقت خداوند قادر توانا این بوده که با وسایل کوچکى مسائل مهمى را ایجاد کرده و مى‏ کند.

در اینجا به چهار قسمت از این شگفتى ‏هاى آفرینش اشاره مى ‏کند، نخست مى ‏فرماید: «از این انسان تعجب کنید که با یک قطعه پیه مى‏بیند»؛

(اعْجَبُوا لِهَذَا الْإِنْسَانِ یَنْظُرُ بِشَحْمٍ)

مى ‏دانیم بافت‏هاى بدن انسان عمدتا از گوشت تشکیل شده؛ گوشتى که استخوان‏ها آن را برپا مى‏دارد؛ ولى چشم در واقع یک قطعه پیه شفاف است که ساختمان بسیار عجیب و دقیقى دارد؛ از هفت طبقه که روى هم قرار گرفته‏اند و سه ماده سیال و شفّاف که در میان آنها قرار دارند تشکیل شده و یک دنیا نظم و حساب بر آن حاکم است. دقیق‏ترین وسایل فیلم‏بردارى هرگز قدرت چشم را ندارد، زیرا بدون این‏که نیاز به این داشته باشد که فیلمى در آن بنهند گاه هفتاد یا هشتاد سال کار فیلم‏بردارى خود را انجام مى‏دهد و تمام فیلم‏هاى او سه بعدى است و در آن واحد مى‏تواند خود را بر دور و نزدیک منطبق کند و در جهات چهارگانه با سرعت حرکت مى‏کند بى‏آنکه نیاز به تنظیم کردن داشته باشد.

از عجایب چشم این‏که به طور خودکار خود را براى عکس‏بردارى از صحنه‏هاى مختلف آماده مى‏کند؛ در جایى که نور زیاد باشد مردمک چشم به سرعت تنگ مى‏شود تا نور کمترى وارد شود نه چشم آسیب ببیند و نه عکس‏بردارى خراب شود و در جایى که کم باشد مردمک چشم بسیار فراخ مى‏شود تا نور بیشترى را وارد چشم کند.

به هنگام عکس‏بردارى از صحنه‏هاى دور و نزدیک عدسى چشم به وسیله عضلات بسیار ظریفى که در اطراف آن قرار دارد گاه کشیده مى‏شود تا صحنه‏هاى دور را کاملًا تصویربردارى کند و گاه رها مى‏شود تا عدسى قطور گشته براى صحنه‏هاى نزدیک آماده باشد.

بسیار شده است که ناگهان در شب تاریک چراغ‏ها خاموش مى‏شود، وقتى به اطراف نگاه مى‏کنیم هیچ چیز را نمى‏بینیم؛ ولى پس از چند لحظه چشم خود را بر آن تطبیق مى‏کند و کم کم اشیاى اطراف خود را مى‏بینیم و راه رفت و آمد خود را پیدا مى‏کنیم.

از شگفتى‏هاى دیگر این‏که همه ذرات چشم موجود زنده‏اى هستند و باید تغذیه شوند و تغذیه از طریق خون صورت مى‏گیرد و اگر خون به همان شکلى که وارد اعضا مى شود وارد چشم بشود همه جا در نظر ما تاریک مى‏گردد ولى آفریدگار جهان پیش از آنکه خون وارد یاخته‏هاى چشم شود آن را چنان تصفیه و زلال مى‏سازد که کمترین رنگى از خود نشان نمى‏دهد.

از دیگر عجایب چشم این است که دائماً به وسیله چشمه‏هاى بسیار کوچک اشک و حرکت پلک‏ها نرم و مرطوب نگهدارى مى‏شود که اگر نباشد چشم مى‏خشکد و کارآیى خود را از دست مى‏دهد چشمه‏هاى اشک این آب زلال را تدریجاً روى چشم مى‏فرستد و از مجراى دیگرى که به منزله فاضلاب است عبور مى‏کند و به داخل حلق مى‏ریزد و به هنگام گریه فعالیت این چشم ها به‏ صورت خودکار فزونى مى‏یابد. اشک چشم از بیش از بیست ماده ترکیب شده که براى تغذیه چشم و شست و شو و ضد عفونى کردن آن کاملًا مؤثر است و اگر بشر بتواند ماده‏اى مانند اشک چشم بسازد به گفته بعضى یک غذاى کامل مقوى خواهد بود و اشک‏هاى مصنوعى که امروز ساخته‏اند هیچ کدام به پاى اشک چشم نمى‏رسند.

شگفتى‏ هاى ساختمان چشم بیش از آن است که در یک کتاب بگنجد و از اینجا به عظمت کلام مولى مى‏توان پى برد که مى‏فرماید: «انسان با یک قطعه چربى کوچک مى‏تواند این همه صحنه‏ها را ببیند».

قرآن مجید نیز به آفرینش چشم‏ها در مسئله خداشناسى اشاره کرده و مى‏فرماید: « «أَلَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَیْنَیْنِ»؛ آیا براى انسان دو چشم نیافریدیم؟».[۲]

این نکته نیز شایان توجه است که در مورد چگونگى بینایى فلاسفه قدیم معتقد بودند که شعاعى از درون چشم انسان بیرون مى‏آید و با جسم برخورد مى‏کند و انسان آن را مى‏بیند در حالى که امروز عکس آن مسلم است درست همان‏گونه که نور از بیرون به دستگاه‏هاى عکس‏بردارى مى‏تابد تا عکس اشیاء را منتقل کند چشم انسان نیز از نور بیرونى براى عکس‏بردارى بهره مى‏گیرد.

مرحوم مغنیه در شرح نهج‏البلاغه خود به نکته قابل ملاحظه‏اى در اینجا اشاره کرده که با ذکر آن سخن را درباره چشم پایان مى‏دهیم او مى‏گوید: چشم دو کار مهم مى‏کند نخست این‏که صحنه‏هاى خارج را به درون دل منتقل مى‏سازد و انسان را از آنچه در اطرافش مى‏گذرد آگاه مى‏کند و دیگر این‏که آنچه در درون قلب است از محبت و عداوت و هوشیارى و بلاهت و خیر و شر به چشم منتقل مى‏سازد و چشم مى‏تواند آیینه اسرار درون انسان باشد.

آن‏گاه امام دومین شگفتى وجود انسان را بیان مى‏فرماید که: «و (تعجب کنید

که انسان) با قطعه گوشتى سخن مى‏گوید»؛

(وَ یَتَکَلَّمُ بِلَحْمٍ)

با این‏که سخن گفتن براى ما کار بسیار ساده‏اى به نظر مى‏رسد که حتى از کودکى با آن آشنا بوده‏ایم ولى اگر درست بیندیشیم کار بسیار پیچیده‏اى است. به هنگام اداى یک جمله زبان باید با سرعت روى مخارج متعدد حروف بچرخد و مخرج لازم را مثلا براى حرف «ز» انتخاب کند و بلافاصله به سراغ حرف «ب» برود و آنگاه آرام بگیرد و اجازه دهد حرف «الف» از فضاى دهان پخش شود بلافاصله روى مخرج «نون» قرار گیرد تا واژه زبان تلفظ شود. حال فکر کنید وراى خواندن یک مقاله یا بیان سخنرانى این زبان چه جوالانى باید در درون دهان داشته باشد که مسلسل‏وار جاى خود را تغییر دهد که اگر دیر بجنبد کلمه غلطى بر زبان جارى مى‏شود و جالب این است که چنان این جابجایى عادت انسان مى‏شود که گویى به صورت خودکار در آمده است و انسان مى‏تواند همه حوادث عالم هستى را با همین قطعه گوشت بسیار ساده ادا کند و این نکته نیز قابل توجه است که صدها یا هزاران زبان براى تکلم در دنیا وجود دارد و همگى با حرکات زبانشان مى‏توانند مقاصد خود را بیان کنند.

از آنجا که اگر این زبان دائماً تر و تازه نباشد نمى‏تواند چنین حرکات سریعى از خود نشان بدهد خداوند چشمه‏هایى جوشان در زیر زبان و دهان انسان قرار داده است که مرتباً بزاق از آن تراوش مى‏کند و زبان را نرم و فعال نگه مى‏دارد و دیده‏ایم به هنگام تشنگى شدید و کم شدن آب دهان انسان بسیار به زحمت سخن مى‏گوید.

نکته مهم در مسئله سخن گفتن این است که مطالبى را که انسان مى‏خواهد براى دیگران بیان کند نخست به صورت کلى در روح و مغزش حاضر مى‏شود و بعد کلمات را براى اداى آن انتخاب مى‏کند سپس به زبان فرمان مى‏دهد که با استفاده از مخارج حروف، کلمات را تنظیم کند و سپس جمله‏ها را آماده سازد تا

دیگران از مقاصد دورنى او آگاه شوند. حال فکر کنید یک کودک پنج ساله شیرین زبان هنگامى که مى‏خواهد سخن بگوید تمام این مراحل پیچیده و بسیار حساس را طى مى کند تا مقصود خود را به دیگران برساند. بزرگ است خدایى که چنین قدرتى به انسان و مخصوصاً به یک قطعه گوشت ساده در دهان او داده است.

آن‏گاه امام در سومین جمله از حس شنوایى انسان سخن مى‏گوید و مى‏فرماید:

«(این مایه تعجب است که) انسان با استخوانى مى‏شنود»؛

(وَ یَسْمَعُ بِعَظْمٍ)

در تفسیر «عظم» (استخوان) بسیارى از شارحان نهج‏البلاغه به واسطه عدم آشنایى با تشریح بدن انسان و یا عدم پیشرفت این علم در زمان آنها گرفتار مشکلات زیادى شده‏اند در حالى که امروز که این علم پیشرفته است ما به خوبى مى‏فهمیم که منظور امام علیه السلام چیست. امواج صوتى از مجارى گوش وارد مى‏شود و در آن پیچ و خم تعدیل مى‏یابد سپس به پرده گوش مى‏رسد. در پشت این پرده دو استخوان ظریف به نام استخوان‏هاى چکشى و سندانى وجود دارد که بى شباهت به چکش و سندان نیست. دسته استخوان چکشى به پرده صماخ متکى است و از ارتعاش آن به حرکت در مى‏آید. (دانشمندان مى‏گویند: علاوه بر دو استخوان چکشى و سندانى، استخوان دیگرى به نام استخوان رکابى نیز هست که آن نیز نقش مؤثرى در شنوایى دارد.) این دو استخوان به حرکت درمى‏آیند و عصبى که در پشت آنهاست از این حرکت متأثر شده پیام را به مغز منتقل مى‏کند و انسان کلمات و حروفى را که دریافته با آنچه قبلًا آموخته است تطبیق مى‏دهد و مفاهیم سخنان را درمى‏یابد و گاه زیر و بم ارتعاش صوتى و شدت و ضعف آن پیام‏هاى خاصى با خود همراه دارد که آن را نیز درک مى‏کند مثلًا پیامى که یک ناله ممتد و یا یک فریاد بلند یا نفس‏هاى سریع و پى در پى با خود دارد همه از طریق این مجرا و این استخوان به درون روح و جان انسان منتقل مى‏شود.

این نکته نیز حائز اهمّیّت است که بخش مهمى از تعادل بدن به هنگام ایستادن و راه رفتن به وسیله گوش تأمین مى‏شود، لذا بعضى از بیمارى‏هاى گوش سبب مى شود که انسان حالت سرگیجه به خود بگیرد و قدرت بر حفظ تعادل خویش نداشته باشد.

سپس امام علیه السلام در پایان این گفتار حکمت‏آمیز که ناظر به عظمت آفرینش انسان است و قدرت آفریدگار را نشان مى‏دهد که با ابزار ساده‏اى آثار مهمى را آفریده، مى‏فرماید: «و (عجیب این‏که) انسان از شکافى تنفس مى‏کند»؛

(وَ یَتَنَفَّسُ مِنْ خَرْمٍ)

منظور از شکاف همان شکاف دوگانه بینى است که نفس کشیدن انسان غالباً در بیدارى و خواب به وسیله آن انجام مى‏شود، هرچند گاه به وسیله دهان نیز تنفس مى‏کند؛ ولى دهان مسلماً مجراى اصلى نیست و تنفس از طریق آن گاه آثار نامطلوبى دارد؛ مخصوصاً در هواى سرد ممکن است به ریه‏ها آسیب برساند در حالى که از طریق بینى هواى سرد تدریجاً گرم مى‏شود و به داخل ریه‏ها مى‏رسد.

شایان توجه این‏که این شکاف داراى موهایى است که گرد و غبار را مى‏گیرد و در مایه لزجى که از بالا ترشح مى‏شود، به صورت آب بینى در آورده تا انسان بتواند آن را به خارج منتقل کند.

خداوند در این شکاف ساده یکى از مهم‏ترین حواس انسان یعنى حس بویایى را آفریده که به وسیله آن مى‏تواند خود را از خطراتى حفظ کند یا مطلوب خود را به دست آورد همان‏گونه که در زبان حس ذائقه و چشیدن را قرار داده که بازرس و مراقب بسیار خوبى جهت تشخیص غذاهاى سالم از ناسالم است.

خداى متعال وسعت این شکاف را دقیقاً به اندازه نیاز براى تنفس قرار داده است؛ اگر تنگ‏تر بود انسان به تنگى نفس دچار مى‏شد و اگر گشادتر بود ممکن بود فزونى هوا به ریه آسیب برساند.

و در اینجا فقط یک جمله باید گفت: فَتَبارَکَ اللّهُ أَحْسَنُ الْخالِقینَ.

نوشته حدیث امروز: شگفتى‏ هاى خلقت انسان در کلام امام علی (ع) اولین بار در پدیدار شد.



لینک منبع

مطالب مرتبط :
برچسب ها :

جدیدترین مطالب
شبکه بهینه سازی محتوا تیکفا برای مشاهده بیشتر کلیک کنید.